منو
خانه / اسلایدشو / گونه شناسي منابع طبّي کتاب «الکافي».
تاریخ آخرین بروزرسانی: 10 اکتبر 2018 در 10:54 ق.ظ
📣. مقاله علمی پژوهش/ استاد حمید باقری:

گونه شناسي منابع طبّي کتاب «الکافي».

متن پیشرو بازخوانی یک مقاله علمی - پژوهشی، در خصوص شناسایی منابع کلینی در نقل احادیث طبی در کافی شریف است.
این پژوهش توسط جناب آقای دکتر حمید باقری، استادیار دانشگاه قرآن و حدیث دانشگاه تهران نگارش شده است. این مقاله را می توانید با کلیک بر روی عنوان (کلینی و احادیث طبی پژوهشی در گونه شناسی احادیث و شناسایی منابع طبی الکافی) دانلود نمایید.
در این مقال ما به بخشی از این پژوهش پرداخته ایم تا با نگاهی دوباره به این دست پژوهش ها گامی برای احیای میراث معتبر حدیثی شیعه در علم طب و توجه به روش درست استنباط از مرویات طبی، پرداخته باشیم.
توجه شما را به خلاصه پژوهش (کلینی و احادیث طبی پژوهشی در گونه شناسی احادیث و شناسایی منابع طبی الکافی) جلب مینماییم:



1. شیخ كلینی حجم قابل توجهی از احادیث معصومان ع در موضوعات و مسائل مختلف طبی نقل كرده است. وی كه با هدف تدوین كتابی جامع در مسائل دین دست به تألیف كتاب الكافی زد، احادیث متعددی را در موضوعات مختلف دینی از جمله مسائل طبی روایت كرده است. شمار این روایات كه براساس آنچه در دانشنامة احادیث پزشكی از این كتاب نقل شده، حدود 605 حدیث طبّی است كه با حذف مكررات شمار آن به 480 حدیث تقلیل مییابد.


2. روایات طبّی را در یك تقسیم بندی میتوان در دو دستة طبّ جسم و طبّ روان تقسیم كرد و این دو دسته از روایات نیز به نوبة خود به روایات طبّی توصیفی و روایات طبّی تجویزی قابل تقسیم اند. روایات طبّی دستوری نیز عمدتاً شامل دو مرحلة پیشگیری و درمان میشوند. در روایات توصیفی، فوائد و مضرات و خواص بعضی نوشیدنیها و خوراكیها و امور دیگر بیان شده است كه میتوان از آنها در موضوعات طبی بهره جست. روایات تجویزی، مشتمل بر توصیه ها و پرهیزها و دستورات معصومان ع است كه با دو رویكرد پیشگیری یا درمانی قابل استفاده اند.

 

3. كلینی در تألیف این كتاب از منابع مختلف پیش از خود بهره برده است. این منابع مشتمل بر تألیفات مستقل طبی و آثار ضمنی است. مقصود از تألیفات مستقل آن دست كتابهایی هستند كه تنها به نقل روایات طبّی اختصاص دارند كه عمدتاً با عنوان عمومی معرفی شده اند. مقصود از آثار ضمنی نیز آن كتاب هایی است كه روایاتی در «كتاب الطب» موضوعات مختلف از جمله احادیث طبّی را نقل كرده اند. تألیفات ضمنی نیز به نوبة خود شامل دو سبك نگارشیِ آثار حدیثی میشوند: یك. تك نگاریهای موضوعیِ غیر طبّی؛ دو. جوامع حدیثی. تك نگاریهای موضوعیِ غیر طبّی در اینجا آن دست كتاب هایی هستند كه موضوع محوری آنها احادیث طبّی نیست، بلكه مشتمل بر موضوعی اصلی و محوری به جز طبّ هستند كه به تناسب آن موضوع، مشتمل بر احادیثی هستند كه میتوانند در مسائل طبّی مورد استفاده قرار گیرند. تك نگاری هایی كه در خصوص طبائع، خوردنیها و نوشیدنیها، ادویه ها و گیاه ها تدوین شده اند روشن ترین نمونة این آثار هستند. جوامع حدیثى بر كتبى اطلاق میشود كه از اصل هاى حدیثى تدوین شده و سعى شده كه حاوى مجموعه احادیث باشد.

 

4. هرچند شناسایی دقیق منابع كلینی به دلیل عدم اشارۀ صریح به آنها دشوار است، اما بنابر شواهد و قرائنی میتوان برخی منابع احتمالی او را شناسایی كرد. از میان منابع مستقل طبی شیخ كلینی در تألیف الكافی، احادیثی را از این آثار نقل كرده است:
 1. كتاب الطبّ ابومحمد ابن فَضّال كوفی
 2. كتاب الطبّ ابوالحسن ابن فَضّال كوفی
 3. كتاب الطبّ ابو عبدالله سَیّاری
 4. كتاب الطبّ ابوجعفر اشعری قمی
 5. كتاب الطبّ ابوالعباس حِمْیَری

 

5. بررسی گذرای اسناد روایات طبّی در الكافی حاكی از آن است كه بیشترین منبع كلینی در نقل این روایات، منابع ضمنی بوده است؛ دلیل این امر آن است كه بخش قابل توجهی از آثار مستقل طبّی، معاصر یا پس از حیات او تألیف شده اند. در میان منابع ضمنی نیز بیشترین استفادۀ وی از غیر از تك نگاری های موضوعی غیر طبّی بوده است كه از جملة آنها كتاب المحاسن احمد بن محمد بن خالد برقی (م 274 یا 280 ق) را میتوان نام برد.

 

6. جالب توجه آنكه، نام مؤلفان برخی از آثار مستقل طبی كه پیش از شیخ كلینی تألیف شده بودند در اسناد احادیث الكافی دیده نمیشود. این آثار عبارتند از:

1. كتاب الطب تألیف اسماعیل بن شعیب عریشی
2. طبّ الأئمة اثر دو برادر حسین و عبدالله فرزندان بِسْطام
3. كتاب الطب ابوعبدالله محمد بن ابی القاسم جنابی برقی ملقب به ماجیلویه
4. كتاب الطب ابونَضر محمد بن مسعود عیاشی
5. كتاب الطب ابوالحسن علی بن حسین بن بابویه قمی
6. كتاب الطب ابواحمد عبدالعزیز بن یحیی جلودی
7. كتاب الطب احمد بن محمد دؤل قمی
8. كتاب الطب ابوجعفر محمد بن احمد بَجَلی كوفی
9. كتاب الطب ابوالحسن موسی بن حسن اشعری قمی.

 

- پیوندها:
- ارتباط مستقیم با معاونت ارتباطات:
امارگیر وبلاگامارگیر سایتتقویم و ساعت
مشاهده آمار وبسایت
تماس با ما:
آدرس:
قم - خیابان صفاییه - کوچه 15
تلفن:
09107555328
پست الکترونیکی:
Tebona@chmail.ir
سامانه پیامکی :
216 54 5000
طراحی :
برگرفته شده از موسسه فقاهت